Nga Ismet Rashiti
(Në vigjilje të 90-vjetorit të lindjes)
Në historinë moderne shqiptare, pak figura mishërojnë në mënyrë kaq të plotë idealin e lirisë, dinjitetit njerëzor dhe qëndresës kombëtare sa Adem Demaçi.
Ai nuk ishte thjesht një veprimtar politik, por një institucion moral, një ndërgjegje e gjallë që nuk heshti kurrë përballë padrejtësisë. Jeta e tij është dëshmi e gjallë se ideali, kur buron nga dashuria për atdheun dhe për lirinë e njeriut, është më i fortë se çdo burg, çdo dhunë dhe çdo regjim.
Adem Demaçi kaloi plot tri dekada në burgjet e ish-Jugosllavisë, një nga dënimet më të gjata politike në Evropën e pasluftës.
Ky fakt nuk është vetëm statistikë historike, por një dramë njerëzore dhe një akt i madh sakrifice.
Ai nuk u tremb as para burgut, as gjatë vuajtjes së tij dhe as pas daljes nga burgu. Burgosja për të nuk ishte fundi i rezistencës, por vazhdimi i saj në forma të tjera. Qëndresa e tij e heshtur, por e pathyeshme, e ktheu atë në simbol të qëndresës morale për gjithë shqiptarët.
Në planin akademik dhe historik, figura e Demaçit përfaqëson tipin e intelektualit disident, i cili nuk e ndau mendimin nga veprimi.
Ai nuk bëri kompromis me pushtetin, nuk pranoi favore personale dhe nuk e shiti kurrë idealin për rehati individuale.
Për të, çështja kombëtare nuk ishte slogan, por mision jetësor. Pikërisht për këtë arsye, me të drejtë ai quhet Simbol i Rezistencës Kombëtare Shqiptare dhe Nderi i Kombit.
Roli i tij nuk përfundoi me daljen nga burgu. Përkundrazi, në një nga periudhat më të vështira të historisë së Kosovës, ai mori mbi vete përgjegjësinë e përfaqësuesit politik të UÇK-së.
Në këtë rol, Demaçi tregoi pjekuri politike, urtësi dhe vizion, duke e mbrojtur para opinionit ndërkombëtar të drejtën e popullit të Kosovës për liri dhe vetëvendosje.
Ai përfaqësonte jo vetëm një organizatë, por vuajtjen, shpresën dhe dinjitetin e një populli të tërë.
Përmasën e tij e plotëson edhe krijimtaria letrare. Romani “Gjarpijtë e gjakut” dhe veprat e tjera të tij dëshmojnë se Demaçi ishte një mendje e thellë analitike dhe një shpirt i ndjeshëm ndaj plagëve shoqërore.
Letërsia për të ishte një tjetër formë rezistence, një mënyrë për të zbuluar të vërtetat e hidhura të shoqërisë dhe për të thirrur ndërgjegjen kolektive.
Adem Demaçi mbetet figurë e rrallë, ku bashkohen intelektuali, veprimtari, i burgosuri politik dhe humanisti. Ai jetoi për idealin, vuajti për popullin dhe nuk u përkul kurrë.
Në kujtesën kombëtare, ai do të mbetet jo vetëm si hero i rezistencës, por si zëri i ndërgjegjes shqiptare, një kujtesë e përhershme se liria ka çmim, por edhe se dinjiteti nuk negociohet.
(Autori, veprimtar i kahershëm i çështjes kombëtare dhe publicist)
