PERSONALITETE MBARĒKOMBĒTARE
AKADEMIK REXHEP QOSJA STUDIUES ME PĒRMASA ENCIKLOPEDIKE TĒ LETĒRSISĒ
Nga Ismet Rashiti
(Me shumē respekt pēr profesorin tim, Rexhep Qosja dhe nē pērkujtim pēr bashkēshorten e ndjerē tē profesorit, Shpresa Qosja)
Në historinë kulturore dhe intelektuale shqiptare të shekullit XX dhe XXI, emri i Akademik Rexhep Qosjes zë një vend të veçantë e të merituar.
Ai përfaqëson tipin e intelektualit të plotë: studiues me përmasa enciklopedike, kritik me mendim të pavarur, historian i letërsisë me vizion të gjerë, eseist me gjuhë të mprehtë dhe figurë publike me ndikim të dukshëm në mendimin shoqëror e kombëtar shqiptar.
Veprimtaria e tij shtrihet përtej kufijve gjeografikë, duke e bërë atë një personalitet mbarëkombëtar dhe një zë të rëndësishëm në debatin kulturor e politik shqiptar.
Rexhep Qosja njihet para së gjithash si një nga studiuesit më të mëdhenj të letërsisë shqiptare.
Kontributi i tij në historinë e letërsisë nuk është thjesht përmbledhës, por interpretues dhe riformësues.
Ai nuk është mjaftuar me renditjen kronologjike të autorëve dhe veprave, por ka depërtuar në thelbin estetik, filozofik dhe shoqëror të letërsisë shqipe.
Studimet e tij për Rilindjen Kombëtare, për romantizmin shqiptar, për figurat e mëdha si Naim Frashëri, si dhe analizat mbi zhvillimet e letërsisë moderne, kanë ndikuar ndjeshëm në mënyrën se si kuptohet sot tradita letrare shqiptare.
Qosja e sheh letërsinë si pjesë të historisë shpirtërore të kombit, si pasqyrë të ndërgjegjes historike dhe si forcë formuese të identitetit kulturor.
Si kritik letrar, Qosja dallohet për qartësinë e mendimit, guximin intelektual dhe pavarësinë e gjykimit.
Ai nuk u është nënshtruar kornizave ideologjike apo shijeve të përkohshme letrare, por ka ndërtuar një sistem vlerësimi të mbështetur në parime estetike dhe në një kulturë të gjerë teorike.
Kritika e tij është njëkohësisht analitike dhe krijuese.
Ai jo vetëm e shpjegon veprën letrare, por e vendos atë në raporte të gjera me kohën, me rrethanat historike, me psikologjinë kolektive dhe me rrjedhat e mendimit evropian.
Përmes këtij qasjeje, Qosja ka ndihmuar në formimin e shijes letrare dhe të vetëdijes kritike në kulturën shqiptare.
Në fushën e eseistikës, Rexhep Qosja shfaqet si një mendimtar i thellë dhe polemist i fuqishëm.
Eseja e tij nuk është thjesht formë letrare, por hapësirë reflektimi mbi fatin e kombit, mbi kulturën, mbi historinë dhe mbi njeriun shqiptar në raport me kohën moderne.
Stili i tij eseistik është i pasur me argumente, me referenca kulturore dhe me një gjuhë të ngjeshur, shpesh ironike, por gjithnjë e përkushtuar ndaj së vërtetës që ai e sheh si detyrë morale të intelektualit.
Përmes eseve, Qosja ka ndikuar në formimin e mendimit kritik dhe në nxitjen e debatit intelektual në hapësirën shqiptare.
Rexhep Qosja nuk ka mbetur i mbyllur në botën akademike.
Ai është një nga shembujt më të spikatur të intelektualit publik shqiptar, i cili e sheh rolin e dijes të lidhur ngushtë me përgjegjësinë shoqërore.
Qëndrimet e tij për çështjen kombëtare, për Kosovën, për identitetin kulturor dhe për zhvillimet politike, e kanë vendosur shpesh në qendër të debateve.
Si politikan i mendimit tē thellē ai nuk përfaqëson politikën e pushtetit, por politikën e ideve.
Fjalët dhe shkrimet e tij kanë pasur ndikim në formimin e opinionit publik, duke e bërë atë një ndër zërat më të dëgjuar në çështjet kombëtare dhe kulturore.
Rëndësia e Rexhep Qosjes nuk kufizohet në një hapësirë të vetme.
Ai është figurë që i përket gjithë botës shqiptare – Kosovës, Shqipërisë dhe diasporës.
Vepra e tij lexohet, studiohet dhe debatohet kudo ku flitet shqip. Ai ka ndërtuar ura mes traditës dhe modernes, mes letërsisë dhe shoqërisë, mes dijes dhe përgjegjësisë qytetare.
Akademik Rexhep Qosja përfaqëson një nga figurat më të plota të kulturës shqiptare bashkëkohore.
Si studiues i letërsisë, kritik, historian, eseist dhe intelektual publik, ai ka ndikuar thellë në formësimin e mendimit letrar, kulturor dhe kombëtar shqiptar.
Vepra dhe qëndrimet e tij dëshmojnë se intelektuali i vërtetë nuk është vetëm njohës i së kaluarës, por edhe ndërgjegje kritike e së tashmes dhe zë i përgjegjshëm për të ardhmen.
(Autori është publicist)
