Publicisti i njohur Ismet Rashiti ka sjellë në vëmendje dhe ka komentuar përmbledhjen poetike të krijuesit Hydajet Hyseni-Kaloshi, “Paraverë në katër pamje”, duke vlerësuar lart vlerat artistike, motivet kombëtare dhe fuqinë e saj dëshmuese ndër breza.
Sa herë që lexohen dhe rilexohen poezitë e këtij libri voluminoz, të botuar në Prishtinë në vitin 2006, krijohet përshtypja se ato mbeten tërësisht aktuale dhe përfaqësojnë një krijim letrar ku përvoja individuale ndërthuret me kujtesën historike dhe vetëdijen kolektive.
Pas një leximi të dytë e të thelluar të të gjitha poezive, ndihet nevoja që të ndahen përshtypjet mbi vlerat artistike, motivet dhe ndikimin e madh që ky krijim ka pasur te rinia dhe lexuesi shqiptar në përgjithësi.
Vepra trajton tema me rëndësi të veçantë historike, shoqërore dhe kombëtare, duke e shndërruar poezinë në një mjet të artikulimit të përvojës së vuajtjes, të aspiratës për liri dhe të qëndresës njerëzore.
Në qendër të strukturës tematike të veprës qëndrojnë liria, sakrifica, burgimi, atdheu dhe kujtesa historike.
Ngjarjet e vitit 1981 në Kosovë përbëjnë një nga referencat e rëndësishme të kësaj poetike, përmes së cilës autori rikthen përjetimet e kohës duke i dhënë poezisë funksionin e dëshmisë historike dhe të ruajtjes së kujtesës kombëtare.
Edhe titulli “Paraverë në katër pamje” bart një ngarkesë të theksuar simbolike.
Paravera, si periudhë kalimtare ndërmjet dimrit dhe pranverës, interpretohet si metaforë e një kohe historike të karakterizuar nga vuajtja, pritja dhe shpresa për ndryshim, duke krijuar një lidhje ndërmjet errësirës së së kaluarës dhe perspektivës së ripërtëritjes.
Rashiti nënvizon se nga pikëpamja artistike, poezia e Hysenit karakterizohet nga ndërthurja e ligjërimit lirik me dimensionin historik dhe refleksiv.
Motivet e pranverës, dritës, plagës dhe qëndresës ndërtojnë një sistem simbolik përmes të cilit artikulohen dhimbja, kujtesa dhe shpresa.
Veçanërisht, ndërthurja e tekstit poetik me vizatimet e përfshira në vëllim krijon një komunikim ndërmedial, duke zgjeruar mundësitë e shprehjes dhe të interpretimit estetik.
Një vlerë e veçantë e kësaj përmbledhjeje është shndërrimi i përvojës personale në përvojë kolektive.
Subjekti lirik nuk mbetet vetëm bartës i emocioneve individuale, por bëhet përfaqësues i një brezi dhe i një realiteti historik, duke dëshmuar se letërsia është njëkohësisht shprehje artistike dhe formë e rezistencës ndaj harresës.
Në përfundim, “Paraverë në katër pamje” e Hydajet Hysenit mbetet një vepër që shquhet për ndërthurjen e përmasës lirike me atë historike e kombëtare, duke shndërruar kujtesën në përjetim poetik, dhimbjen në dëshmi dhe aspiratën për liri në mesazh universal.
